Tak było i oby się nie zdarzyło już nigdy.

Wspomnienia te publikuję, gdyż ostatnio w naszym kraju do głosu dochodzą ludzie o poglądach faszyzujących. Są też tacy, którzy dzielą ludzi na tych swoich i tych innych. Przeszkadza im inna orientacja seksualna, inne spojrzenie kogoś na świat i ludzi. Zaczynają się niebezpieczne incydenty, pobicia i agresja.
Od tego się zaczyna całe zło, które ja kiedyś razem z rodziną przeżyłam.

Wielu ludziom nie podobają się ludzie przypływający z narażeniem życia do Europy, aby uciec z piekła, którym jest wojna. Jakże często słyszeliśmy i słyszymy o uchodźcach, jako o kłopocie, zagrożeniu. Ja i moi bliscy też byliśmy uchodźcami i to we własnym kraju. Bo jak inaczej można nazwać ucieczkę z linii frontu i wędrówkę w nieznane w poszukiwaniu miejsca schronienia się przed zimnem i zagrożeniem. I wstępowanie do mijanych domów z prośbą o nocleg, na podłodze, w kącie, aby przetrwać noc i ruszyć dalej.

Raz rozpętana nienawiść łatwo się nie poddaje. Trzeba później lat, aby zło naprawić.

Wspomnienia 2

Nastał czas bardzo trudny i niebezpieczny. Życie można było stracić nawet za zabicie świni w gospodarstwie. Świnie były dla Niemców. Ludzie starali się sobie jakoś radzić. Zabijano świnie w tajemnicy, a ponieważ z takiego uboju było dużo mięsa, to właściciel pożyczał mięso sąsiadom, a później ci sąsiedzi oddawali mięso z podobnie nielegalnego uboju. W okolicy krążyły różne opowieści na ten temat: np. gospodarz wędrował drogą z workiem mięsa na plecach i zobaczył jadących żandarmów, skręcił w zboże, ściągnął spodnie i ukucnął. Inny z workiem mięsa wszedł do mieszkania, gdzie byli żandarmi, ukląkł na środku mieszkania i poprosił o jałmużnę. Na ogół ludzie starali się sobie pomagać, ale zdarzali się i tacy, którzy donosili do żandarmerii na sąsiadów, czy nawet na swoich bliskich.

W okolicy opowiadana była historia, która zakończyła się szczęśliwie dla oskarżonego, a mogła zakończyć się jego śmiercią. Pewien człowiek doniósł Niemcom, że jego kuzyn w stodole pod zbożem ukrył pistolet. Pewno chciał za coś zemścić się na kuzynie. Żandarmi przyjechali i skarżącemu nakazali wyrzucić ze stodoły całe zboże. A było to po żniwach i stodoły były pełne po dach. Skarżący w pocie czoła zmęczony i zasapany wyrzucił zboże, a gdy okazało się, że pistoletu nie ma, wtedy żandarmi rozłożyli go na klepisku i stłukli jak mokre żyto.

W tych bardzo trudnych czasach urodziły się dwie moje młodsze siostry.

Do nas przychodziły z okolicy dzieci ze schowanymi pod sweterkami książkami i zeszytami na nauczanie w konspiracji, bo w tej części Polski, w której my mieszkaliśmy szkoły były zamknięte.

Łunę nad płonącą Warszawą oglądaliśmy wszyscy. Nasi rodzice, sąsiedzi i ich dzieci. Do dziś ją widzę. Rodzice i babcia rozmawiali o bliskich, którzy pozostali w Warszawie.

Z dnia na dzień coraz głośniejsze były huki wystrzałów. Zbliżał się do nas front. Pewnego dnia rodzice szybko zebrali najpotrzebniejsze rzeczy i razem z nami dziećmi i babcią przenieśli się do piwnicy sąsiada. Na wierzchu tej piwnicy ustawiony został niemiecki karabin maszynowy, który wyrzucał całe serie pocisków. W chwilach, gdy cichła kanonada matka z babcią wychodziły wydoić naszą krowę i zrobić coś do jedzenia. Front szybko się zbliżył i Niemcy kazali nam się wynosić z piwnicy. Najpierw przenieśliśmy się do znajomych mieszkających na końcu wsi, a później uciekliśmy do pobliskiego lasu, gdzie spotkaliśmy wielu znajomych.

Był to już październik, jeszcze bez przymrozków, ale już z chłodnymi nocami, a moja najmłodsza siostra miała zaledwie cztery miesiące.

W lesie było już wielu uciekinierów. Każdy starał się zrobić sobie jakieś miejsce do spania i chowania się przed pociskami armatnimi i ostrzałem z samolotów.

Ojciec z moim bratem wykopali dosyć długi rów, do którego schodziło się po wykopanych schodkach. Wierzch przykryty był balami ściętego drzewa, a na wierzchu była gruba warstwa ziemi.

Do tego rowu schodziliśmy na noc. Było tam ciasno i duszno. Resztę czasu poza nocami spędzaliśmy w lesie, wśród znajomych ze wsi. Mama obiady gotowała na ognisku z zabranych wcześniej z domu produktów żywnościowych.

Któregoś dnia las odwiedzili Niemcy i mojego ojca z innymi mężczyznami zabrali ze sobą. Dowiedzieliśmy się, że wszyscy pod nadzorem siedzą na skraju lasu i czekają na wymarsz do kopania okopów na linii frontu.

Mama ugotowała zupę i poszła zanieść ją naszemu ojcu. My dwie siostry poszłyśmy z nią, trzecią siostrę mama niosła na rękach.

Ojciec bardzo markotny siedział obok innych mężczyzn. Oficer dowodzący pozwolił mamie podać tę zupę, ale ojciec nie był w stanie jej jeść. My dwie starsze córki uczepiłyśmy się ojca z głośnym płaczem i wołaniem: - Tatusiu kochany! Najmłodszą kilkumiesięczną córeczkę mama podała wzruszonemu ojcu.

Nastała chwila ciszy przerywana tylko naszym głośnym szlochem i wołaniem.

Całej tej scenie uważnie przyglądał się niemiecki oficer.

W pewnym momencie padła komenda: - Powstań i - Zbiórka w szeregu. Ojciec podniósł się, podał matce dziecko i podszedł do ustawiających się mężczyzn. Wszyscy ruszyli i wtedy oficer niemiecki kazał ojcu pozostać.

Po zastanowieniu się rodzice postanowili wyruszyć w podróż do dalekich kuzynów ojca, do których front jeszcze się nie zbliżył. Należało uciekać, bo noce były coraz zimniejsze, żadnych wygód, maleńkie dziecko. Zapakowano na wóz cały nasz dobytek i ruszyliśmy przed siebie w dwie rodziny, czyli 10 osób. Szczęśliwie dojechaliśmy na miejsce bez przygód.

Z opowieści mojej Teściowej.

Moja Teściowa z dziećmi starała się sobie radzić, ale nie było jej łatwo. Jej mąż był w obozie, sama od rana chodziła do pracy w gospodarstwie bauera, tzw. deputatów żywnościowych nie otrzymywała, chłopcy ukrywali się. Od czasu do czasu dostawała przesyłkę z żywnością od rodziny, najstarszy syn, dziś mój mąż, jako kilkunastoletni chłopak czasami złowił rybę w płynącej nieopodal rzeczce. Wspomagali kobietę także inni pracujący z nią ludzie, ale to było wciąż mało, aby móc nakarmić dzieci.

Pewnego ranka zabrała ze sobą obu chłopców i poszła do pobliskiego miasteczka do żandarmów niemieckich na skargę na bauera. Panowie wysłuchali skargi, zadzwonili do sołtysa, czy to, co usłyszeli, jest prawdą. Dowiedzieli się, że do rodziny przychodziły paczki z żywnością. Wtedy zdecydowali o powrocie wszystkich członków rodziny do rodzinnego domu. Ojciec wrócił z obozu wychudzony, wycieńczony, z ranami po uderzeniach pękiem metalowych kluczy na plecach i nigdy już nie odzyskał zdrowia.

Nie wiem, czy moja Teściowa zdawała sobie sprawę z tego, że ta jej podróż ze skargą mogła źle się skończyć dla niej, dla dzieci i dla jej męża. Trafiła na przyzwoitych ludzi.